O projekcie > Wiadomości > Obywatele i...

Obywatele i obywatelki partycypują

2013-05-06

Partycypacja? Zwykle udział społeczeństwa w życiu miasta ogranicza się do wyrywkowo i niewłaściwie przeprowadzanych konsultacji, które rzadko dotyczą najbardziej istotnych spraw danej społeczności. O istotności problemu decydują władze, pośrednio narzucając własną politykę i konsultowanie „wybranych” tematów. W konsekwencji wybór wynika z interesów władz miasta, a nie mieszkańców. Zaprzeczeniem tej tezy może być gdański projekt partycypacji społecznej „Plac Waryńskiego. Wymyślmy razem!” gdzie prawdziwymi ekspertami stali się przede wszystkim mieszkańcy.

Wyczucie władz samorządowych co do wagi problemów, z punktu widzenia mieszkańca, pozostawia wiele do życzenia. Samorządy coraz rzadziej nadążają za rozpoznaniem i definiowaniem potrzeb obywateli, nie wspominając o potrzebie włączania obywateli w decyzje dotyczące spraw polityki miejskiej. W efekcie politycy w coraz mniejszym stopniu reprezentują i realizują interesy mieszkańców, wśród których wzrasta brak zaufania do władz i niechęć wobec wszelkich podejmowanych przez nie działań, także konsultacyjnych. Potrzeby obywateli ważne są dla polityków na poziomie wyborów samorządowych, kiedy chodzi o zdobycie poparcia, później przestają się one liczyć lub przyjmuje się, że nie chcą się więcej wypowiadać na ten temat.

Co robimy, żeby to zmienić? Gdański projekt partycypacji społecznej „Plac Waryńskiego. Wymyślmy razem!”, zainicjowany przez Trójmiejski Klub Krytyki Politycznej, miał na celu dowartościowanie i upodmiotowienie strony społecznej procesu konsultacyjnego. Układając, wspólnie z architektką Agnieszką Jurecką, plan spotkań i warsztatów, starałyśmy się zastosować jak najwięcej odpowiednich narzędzi partycypacyjnych, by upodmiotowić zarówno każdego uczestnika procesu konsultacji jako pełnoprawnego obywatela/obywatelkę, którego głos i wiedza nie pozostaje bez znaczenia, jak i obywateli/obywatelki jako grupę ludzi, wspólnotę, która spotkała się w celu wypracowania wspólnej wizji zagospodarowania miejsca w przestrzeni publicznej miasta.

Pierwszym z podjętych kroków było włączenie w projekt władz samorządowych Gdańska celem zwiększenia szans na wiążący efekt projektu partycypacyjnego. Po otrzymaniu deklaracji zaangażowania ze strony Urzędu Miejskiego w Gdańsku i wskazaniu potencjalnych tematów do konsultacji, przedyskutowanych także ze stroną społeczną, rozpoczęliśmy prace nad projektem. W praktyce oznaczało to stały kontakt i konsultacje na etapie przygotowawczym przed przystąpieniem do bezpośredniej pracy z mieszkańcami i z jednostką odpowiedzialną za politykę przestrzenną miasta, czyli Biurem Rozwoju Gdańska. Stworzenie wizji zagospodarowania skweru położonego w kwartale ul. Waryńskiego, ul. Czarnieckiego i al. Grunwaldzkiej w Gdańsku-Wrzeszczu, który na potrzeby warsztatów roboczo został nazwany placem Waryńskiego, było jedną z trzech propozycji przedstawionych przez BRG.

Wybór placu Waryńskiego jako przedmiotu konsultacji nastąpił po rozmowach z organizacjami społecznymi, wywiadach z architektami i urbanistami, radnymi dzielnicy, a także aktywistami i społecznikami. Ostateczna decyzja zapadła jednak po przeprowadzeniu badań fokusowych, w których wzięli udział przedstawiciele władz miasta oraz jednostek miejskich związanych z polityką rozwoju przestrzennego miasta.

Projektowanie partycypacyjne w przestrzeni miejskiej

Chcąc poprawić jakość życia mieszkańców i walory przestrzeni, w której funkcjonują, zdecydowałyśmy się sięgnąć po narzędzia projektowania partycypacyjnego. Działania w przestrzeni miejskiej nie są sprawą łatwą, a partycypacyjne projektowanie z mieszkańcami, którzy nie mają wiedzy urbanistycznej, architektonicznej, wydaje się nie lada wyzwaniem. Jednak gdy potraktujemy mieszkańca jak eksperta, wówczas to z pozoru skomplikowane przedsięwzięcie jest do wykonania. By rzeczywiście się powiodło, potrzebne są dwie rzeczy – obywatelskość i współpraca. Na jakość i sukces pracy wpływają: merytoryczne przygotowanie zespołu, który przygotowuje konsultacje stawiając interesy mieszkańców w centrum (nasz zespół złożony był z architektów i socjologów), długofalowość i dobrą komunikację we współpracy z jednostką miejską odpowiedzialną za politykę przestrzenną oraz zadbanie o właściwą reprezentację interesów strony społecznej. Co to oznacza w praktyce?

Długofalowa współpraca z jednostką miejską to stały kontakt przed rozpoczęciem konsultacji z mieszkańcami, podczas ich trwania oraz po ich zakończeniu. W przypadku naszego projektu były to działania polegające na regularnych konsultacjach z zespołem planistycznym Biura Rozwoju Gdańska: spotkania robocze, zdobywanie informacji potrzebnych do wdrożenia i realizacji projektu, konsultacje merytoryczne dotyczące przestrzeni, którą się zajmujemy, zapoznawanie z procedurą planistyczną miasta, a także współpraca podczas spotkań z mieszkańcami – na których obecni byli planiści i architekci miejscy – i sporządzenie raportu z konsultacji, weryfikowanego przez BRG. Architekci i planiści z BRG uczestniczyli także w warsztatach z mieszkańcami, służąc wiedzą i doświadczeniem przy pracach projektowych z mapami. W trakcie trwania projektu ich znajomość tematu pozwoliła na częściowe zweryfikowanie i ocenę możliwości realizacji pomysłów mieszkańców.

Reprezentację interesów społecznych zapewnia aktywny udział mieszkańców w spotkaniach konsultacyjnych. Aby to osiągnąć, należy przede wszystkim zapewnić szeroki dostęp do informacji o konsultacjach, traktować wszystkich uczestników jednakowo, dając im prawo do podejmowania decyzji i możliwość szerokiej dyskusji, w której będą mogli podzielić się swoimi argumentami. W przypadku „Placu Waryńskiego” o wszystkich spotkaniach informowaliśmy drogą internetową (newsletter, portale społecznościowe, lokalne portale informacyjne, strona internetowa Urzędu Miejskiego). Na potrzeby projektu stworzyliśmy także odpowiednią grafikę, wydrukowaliśmy plakaty i ulotki informujące o spotkaniach, które rozdystrybuowano przede wszystkim w okolicy placu Waryńskiego, na terenie Wrzeszcza, w witrynach dzielnicowych punktów usługowych i gastronomicznych, bibliotekach, przedszkolach, Szkole Podstawowej nr 17 (gdzie odbywały się wszystkie spotkania), na Politechnice Gdańskiej, słupach reklamowych i tablicach ogłoszeniowych w okolicach placu, wzdłuż al. Grunwaldzkiej, ul. Miszewskiego oraz w Urzędzie Miejskim w Gdańsku. Dodatkowo ulotki wrzucone zostały do skrzynek na listy mieszkań, które znajdują się w sąsiedztwie placu. O spotkaniach z mieszkańcami informowała również swoimi kanałami Rada Dzielnicy Wrzeszcz Górny, a o spotkaniu podsumowującym – Radio Gdańsk. Ponadto dzięki temu, że część uczestników warsztatów zgłaszała swój udział telefonicznie bądź mailowo, o pierwszym spotkaniu poinformowano ich telefonicznie na 1-2 dni przed terminem. O kolejnych spotkaniach wszyscy także byli informowani drogą telefoniczną i mailem. Dało im to poczucie, że ich udział jest bardzo ważny.

Chcemy konsultować!

Kwestia tego, co oznacza stwierdzenie „konsultacje społeczne powinny być wiążące”, pozostaje otwarta. Z punktu widzenia prawa, wiążący jest dopiero wynik referendum. Z tego powodu bardzo ważne dla naszego projektu było zapoznanie uczestników konsultacji z ich głównym przesłaniem, które nie polegało wyłącznie na uzyskaniu wiążących deklaracji od władz miejskich, ale na zbudowaniu platformy do podejmowania wspólnych decyzji. Stworzenie planu zagospodarowania przestrzennego oraz wprowadzenie w życie planu przebudowy placu Waryńskiego to kilkuletni proces, na który składa się wiele etapów pracy. Konsultacje społeczne i to, że wszystkie zainteresowane strony mogły stworzyć zarys zagospodarowania wspólnej przestrzeni według oczekiwań i potrzeb, stanowiły jeden z początkowych.

Cykl warsztatów miał na celu włączenie mieszkańców do dialogu w ramach działania demokracji uczestniczącej. Szeroko rozumiane konsultacje społeczne są platformą umożliwiającą rozmowy i wymianę pomysłów, w których uczestniczą wszystkie zainteresowane strony, tak jak miało to miejsce podczas warsztatów „Plac Waryńskiego. Wymyślmy razem!”.

Konsultacje społeczne nie mogą prowadzić do marnowania i marnotrawienia energii społecznej. Kolejne przedsięwzięcia konsultacyjne, które nie niosą za sobą konkretnych rozwiązań i nie przekładają się na działanie, mogą doprowadzić do frustracji obywateli, którzy przy kolejnej okazji odmówią swojego udziału. W przypadku „Placu Waryńskiego” takie niebezpieczeństwo istnieje. Mieszkańcy podkreślali natychmiastową konieczność poprawy wizerunku zielonego skweru, a prowadzone przez nas konsultacje zaowocowały zaledwie stworzeniem wizji placu, która następnie zostanie rozpatrzona przez prezydenta Gdańska. Dlatego, jako organizacja pozarządowa, zwróciliśmy się do Wydziału Polityki Społecznej i Wydziału Środowiska Urzędu Miejskiego z prośbą o wsparcie dalszych działań na placu Waryńskiego, w które zaangażowani zostaną mieszkańcy Wrzeszcza.

Naszą współpracę z mieszkańcami rozpoczęła akcja happeningowa „Zasiej partycypację”. W pierwszy dzień wiosny, wspólnie z mieszkańcami Wrzeszcza i strażą miejską, zasadziliśmy żółte bratki, tworząc z nich słowo „RAZEM”.


Maria Klaman - „Krytyka Polityczna”, Świetlica w Trójmieście

(fot. archiwum autorki)

Więcej o przebiegu Warsztatów partycypacyjnych „Plac Waryńskiego. Wymyślmy razem!” i doświadczeniach tego przedsięwzięcia w najnowszym numerze Animacji Życia Publicznego. Analizy i rekomendacje. Zeszyt nr 1 (8)/2013, str.16.

Zeszyt dostępny jest zarówno w wersji elektronicznej (www.decydujmyrazem.pl) jak i drukowanej, po którą można napisać na adres: kontakt@decydujmyrazem.pl

Portal Decydujmy razem używa plików cookies. Przeczytaj naszą Politykę prywatności aby dowiedzieć się więcej.
Aby usunąć tą wiadomość wystarczy kliknąć w przycisk po prawej: